Osoby, na których ciąży niespłacone zobowiązanie, chcą uwolnić się od jego ciężaru. W przedawnieniu długu widzą drogę wyjścia. Jak jest w rzeczywistości? Jakie warunki muszą zostać spełnione, aby dług się przedawnił? Podpowiadamy!

• Co do zasady długi przedawniają się po 3 latach (kredyty, usługi, rachunki, alimenty) lub po 6 latach (zwykłe długi osobiste, wyroki sądowe).
• Przedawnienie następuje z końcem roku kalendarzowego.
• Zbieg z komornikiem, pozew w sądzie lub podpisanie rat przerywa bieg przedawnienia i czas liczy się od nowa.
• Przedawniony dług nie znika, zmienia się w zobowiązanie naturalne – wierzyciel nie ściągnie go przez komornika (jeśli zgłosisz zarzut przedawnienia w sądzie), ale dług nadal może wisieć w BIK/KRD.

Kiedy przedawnienie roszczeń jest możliwe?

Na początek trzeba ustalić: nie wszystkie długi mogą się przedawnić. Przedawnieniu podlegają tylko roszczenia majątkowe, czyli takie, które dotyczą pieniędzy lub innych wartości materialnych – np. niezapłacone rachunki, kredyty, pożyczki, czynsze, mandaty czy zobowiązania podatkowe.

Z kolei roszczenia niemajątkowe, czyli niezwiązane z pieniędzmi,  się nie przedawniają. Mowa tu m.in. o roszczeniach o ochronę dóbr osobistych czy ustalenie ojcostwa. Niektóre roszczenia majątkowe również mogą nie ulec przedawnieniu – np. te windykacyjne lub negatoryjne związane z nieruchomościami. Przedawnienie nie dotyczy też roszczeń, które nie mają charakteru cywilnoprawnego (np. karnych).

Kiedy przedawnia się dług?

Przedawnienie długu jest możliwe, jeśli spełnione zostaną dwa warunki. Po pierwsze musi minąć określony czas od dnia wymagalności zapłaty. Po drugie, w tym czasie nie może dojść do przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia.

Tu warto rozwiać częsty mit: samo wezwanie do zapłaty, telefon od windykatora czy pismo firmy windykacyjnej nie przerywają biegu przedawnienia. Zgodnie z Kodeksem cywilnym bieg przedawnienia przerywa wyłącznie:

• czynność podjęta bezpośrednio przed sądem lub komornikiem w celu dochodzenia roszczenia – np. złożenie pozwu, wniosek o nadanie klauzuli wykonalności czy wszczęcie egzekucji komorniczej,
• uznanie długu przez dłużnika – w tym częściowa spłata zaległości lub zawarcie ugody z wierzycielem.

Jeśli więc dostajesz telefony lub pisma od firmy windykacyjnej, ale nie doszło do żadnej z powyższych sytuacji, termin przedawnienia biegnie dalej bez przeszkód.

Terminy przedawnienia długu

Zgodnie z Kodeksem cywilnym podstawowym terminem przedawnienia długu jest upływ 6 lat. Termin ten skrócono z 10 do 6 lat w 2018 roku, a zasada ta – tak jak terminy szczegółowe poniżej – obowiązuje bez zmian również w 2026 roku. Trzeba pamiętać, że jeśli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, koniec przedawnienia przypada zawsze na ostatni dzień roku kalendarzowego, a nie na konkretną datę wymagalności.

Terminy, po których zobowiązanie ulega przedawnieniu (więc nie można go egzekwować):

• niezapłacony mandat: 1 rok;
• debet na koncie: 2 lata;
• zadłużenia czynszowe: 3 lata;
• zobowiązania z tytułu pożyczki lub kredytu: 3 lata;
• zobowiązania podatkowe: 5 lat;
• długi spadkowe: 6 lat.

Dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej okres przedawnienia wynosi 3 lata.

W praktyce do przedawnienia wierzytelności dochodzi rzadko. Dotyczy to zwłaszcza firm i banków. Jeśli więc masz problemy ze spłatą kolejnej raty, warto skontaktować się z wierzycielem i ustalić nowe warunki. Czekanie na przedawnienie może Cię bowiem słono kosztować – w tym czasie rosną odsetki, a Ty zmagasz się ze stresem, licząc na to, że wierzyciel nie podejmie działań przerywających bieg terminu.

Zawieszenie a przerwanie biegu przedawnienia – zmiana z 2022 roku

To dwa różne mechanizmy, które łatwo pomylić. Przerwanie biegu oznacza, że termin zaczyna liczyć się od nowa, od zera. Zawieszenie oznacza jedynie „wstrzymanie zegara” – po ustaniu przyczyny termin biegnie dalej, licząc się od miejsca, w którym się zatrzymał.

Do 29 czerwca 2022 r. złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej lub wszczęcie mediacji przerywało bieg przedawnienia – wierzyciele masowo korzystali z tego narzędzia, by „resetować” termin, nawet bez realnego zamiaru zawarcia ugody.

Od 30 czerwca 2022 r. te działania już nie przerywają, a jedynie zawieszają bieg przedawnienia – na czas trwania postępowania pojednawczego lub mediacji. Po ich zakończeniu termin biegnie dalej od miejsca, w którym się zatrzymał, a nie od zera. To istotne ograniczenie dla wierzycieli, którzy wcześniej mogli w ten sposób praktycznie bez końca odsuwać przedawnienie roszczenia.

Wyjątek dla konsumentów – kiedy sąd bada przedawnienie z urzędu

Ważne! Przedawnienie zwykle nie następuje automatycznie – dłużnik musi się na nie powołać w trakcie postępowania sądowego. Zasada ta ma jednak istotny wyjątek: w sprawach, w których przedsiębiorca pozywa konsumenta (np. bank, firma pożyczkowa lub fundusz sekurytyzacyjny dochodzi roszczenia od osoby prywatnej), sąd bada upływ terminu przedawnienia z urzędu – nawet jeśli pozwany nic nie zrobi i nie stawi się na rozprawę. Jeśli termin minął, sąd sam oddali powództwo.

Od tej zasady jest jednak wyjątek – w szczególnych przypadkach sąd może, ze względów słuszności, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia wobec konsumenta, biorąc pod uwagę m.in. długość opóźnienia i zachowanie obu stron. W praktyce zdarza się to rzadko.

Przedawnienie zaległych należności u komornika – czy jest możliwe?

Jak wygląda przedawnienie długu osoby zadłużonej u komornika? Jeśli sprawa trafiła do sądu i został nadany tytuł egzekucyjny z klauzulą wykonalności, nie ma możliwości przedawnienia po upływie określonego terminu. Dług jest poddany procesowi komorniczemu, a bieg ulega zawieszeniu. Z tego powodu przedawnienie u komornika nie jest możliwe – gdy sprawa trafi na drogę sądową, jest już zwykle za późno na polubowne rozwiązanie. Warto zatem wcześniej dojść do porozumienia z wierzycielem.

Gdzie sprawdzić, czy dług jest przedawniony?

Wbrew pozorom to nie jest takie proste. Jeśli na bieżąco nie kontrolujesz swoich należności np. w rejestrze dłużników, możesz nie wiedzieć, czy Twój dług uległ przedawnieniu. Musisz wiedzieć, od kiedy biegnie termin i w jakiej sytuacji przypada on na koniec roku kalendarzowego. Jednym ze sposobów jest przejrzenie zawartych umów, a informacji o zadłużeniu można szukać też w rejestrach takich jak BIK czy BIG.

Czy można dochodzić przedawnionego długu?

Jeśli dług się przedawni, dłużnik nadal może uregulować zobowiązanie, ale nikt nie może go do tego zmusić – np. uruchamiając postępowanie windykacyjne. To dobra wiadomość dla dłużników, ale zła dla wierzycieli. W przypadku osób fizycznych zostają wtedy jedynie polubowne próby odzyskania należności.

Podsumowanie

Przedawnienie długu oznacza, że po upływie określonego czasu wierzyciel traci możliwość jego przymusowego dochodzenia. Dotyczy to wyłącznie roszczeń majątkowych i zazwyczaj następuje po 3, 5 lub 6 latach, w zależności od rodzaju długu – zasady te nie zmieniły się w 2026 roku. Bieg przedawnienia mogą przerwać jedynie formalne czynności prawne (pozew, egzekucja, uznanie długu), a nie samo wezwanie do zapłaty czy kontakt windykatora. Od 2022 roku zawezwanie do próby ugodowej i mediacja jedynie zawieszają, a nie przerywają bieg terminu. W sprawach konsumenckich sąd bada przedawnienie z urzędu, więc dłużnik nie musi się nawet o nie upominać. Niektóre długi, zwłaszcza egzekwowane przez komornika, w ogóle nie ulegają przedawnieniu. Zamiast liczyć wyłącznie na upływ czasu, warto wcześniej porozumieć się z wierzycielem.

Źródła:

• Kodeks cywilny (art. 117–125)
• Kodeks postępowania cywilnego (art. 713¹ i art. 825)

Najczęściej zadawane pytania

Czy przedawniony dług można sprzedać innej firmie?

Tak, wierzyciel może sprzedać przedawnioną wierzytelność np. firmie windykacyjnej, ale nowy właściciel długu nabywa go razem z możliwością podniesienia zarzutu przedawnienia – sama sprzedaż długu nie „odświeża” terminu.

Czy bank może zająć konto po przedawnieniu długu?

Jeśli sprawa nie trafiła wcześniej do sądu i nie uzyskano tytułu wykonawczego, po przedawnieniu wierzyciel nie może już skutecznie wyegzekwować długu, w tym zająć konta. Inaczej jest, gdy dług został wcześniej zasądzony i skierowany do komornika – wtedy przedawnienie nie działa.

Co zrobić, gdy firma windykacyjna dzwoni w sprawie przedawnionego długu?

Warto zachować spokój – sama windykacja telefoniczna czy listowna nie ma mocy prawnej do wymuszenia zapłaty. Jeśli sprawa trafi do sądu, można podnieść zarzut przedawnienia w odpowiedzi na pozew.